ZEKA, DEĞİŞİK ALANLAR

CUMHURİYET_E.ATABEK
Howard Gardner Harvard Universitesi ve Boston Universitesi ogretim uyesi psikoloji profesoru; iste bu ''tek zeka tipi'' ne karsi cikarak ''coklu zeka'' teorisini ortaya atiyor. (Multipl intelligence terimine ''coklu zeka'' denebilir. Ancak terimi daha iyi acikladigini dusundugum ''degisik alanlar zekasi'' ni yegliyorum.) Prof.Gardner, zekanin kisiye ozgu oldugunu, standart tek bir zekanin olmadigini, onun icin de degisik alanlarda ''daha zeki'' olanlarin varliginin bilinmesini oneriyor. Insanin daha basarili oldugu degisik alanlar bulundugunu, cesitli insanlarin bu degisik alanlarda zekaya dayali buyuk beceriler gosterdigini belirtiyor. Bir alanda cok basarili olan birisinin oteki alanlarda ''sonuk'' olabilecegini ya da birkac alanda ''parlak zeka'' gosteren kisilerin olabilecegini acikliyor. Konunun onemi cok buyuktur, cunku hem insanlara yeni bir bakis acisi sagliyor hem de egitimde, aile icinde, is yasaminda yeni boyutlara ulasma yollarini aciyor. Gardner'in calismalarina gore 'zeka alanlari' soyle:
1. Dilsel zeka: Yazma, konusma, espriler yapma, okuma.
2. Mantiksal/matematiksel zeka: Problem cozme, sorgulama, hesap yapma, deney yapma.
3. Gorsel/alansal zeka: Boyama, cizme, harita okuma, motif cizme, ornek yaratma.
4. Bedensel/kinestetik zeka: Dans, egzersiz, spor yapma, mumkun oldugunca hareket etme.
5. Muziksel/ritmik zeka: Sarki soyleme, tempo tutma, muzik dinleme, enstruman calma.
6. Sosyal zeka: Gruplarla calisma, aracilik etme, birinin duygularini anlama.
7. Kisiye donuk zeka: Derin dusunce, hayal kurma, hedef koyma, yalniz olma.
Bu goruslerin egitim programlarinda, ogretmen tutumlarinda onemi oyle buyuk ki belki de butun egitimin eksenlerinin yeniden gozden gecirilmesi gerekiyor. Ailelerin cocuklarini artik yeni acilardan degerlendirmesi gerekiyor. 'Matematige pek akli ermiyor' sanilan cocuklarin bir yana itilmeleri degil, ''hangi alanlarda zeki olduklari'' nin arastirilmasi gerekiyor. Genclerin meslege yonelislerinde bu teorinin bilinmesi ozel bir onem tasiyor.