ÇAĞIMIZIN KAYGILI İNSANI_E.ATABEK

CUMHURİYET_E.ATABEK
22.11.1999

Karen Horney , gunumuzun insanini boyle tanimliyor: ''Kaygilari nedeniyle davranislari, kisiligi nevrotik ozellikler kazanmis kisi!''

Insanin gunumuzdeki kaygilari icin oyle cok neden var ki...

Kendimize iliskin kaygilar, cevremize iliskin kaygilar, kimi zaman dunyanin gidisine iliskin kaygilar yakamizi hic birakmaz.

Son birkac ay icinde hepimizi saran ''deprem kaygisi'' neredeyse gercek bir ruh sagligi sorununa donustu. Hepimiz birer deprembilimci kesildik, fay hatti nerelerden geciyor, deprem nerelere yakin, kac siddetinde deprem nasil etkiler gibi sorular acik kaygilara donusuyor.

Deprem olayini asarsak eskisiyle yenisiyle kaygilar gene pesimizde, gene icimizde.
Iyi de, hep kaygiyla yasanmaz. Aslinda kaygiyla yasamak dunyanin en zor islerinden. Onun icin de insanlar ''kaygidan kurtulmanin'' yollarini ariyor.

Kaygidan kurtulmak, bilissel duzeyde buna uygun bilgi, bilinc, duygu donanimiyla olabilir. Hem akademik zekanin hem de duygusal zekanin bu anlamda egitilmis olmasi ''kaygiyi pozitif yasamaya'' donusturebilir.

Bunun icin ''dort adimli bir strateji'' uygulamak gerekiyor:
1. adim: Kaygiyi tanimak, varligini bilmek.
2. adim: Kaygiyi olusturan olgular, kosullar, kisilerle ilgili olarak degisik secenekler olusturmak.
3. adim: bu secenekleri tartarak yapilmasi gereken is konusunda karar vermek.
4. adim: Verilen karar dogrultusunda harekete gecmek ve sorumluluk almak.
Bir deprem tehlikesinden girilecek sinava, cocugumuzla ilgili sorundan isimizle ilgili kaygilara kadar uygulamamiz gereken yol budur. Ancak her duruma ozgu ''yapilacak isler programi'' elbette farkli olacaktir.

Ama pek cok insan icin ''kaygidan kurtulmak'' kolay degildir. Bu durumda insanlar kendileri icin ''kayginin verecegi sikinti ve acilardan kurtulma yollari'' olarak dort temel yol secerler. Karen Horney'in uzerinde durdugu dort temel yol sunlardir:

1. Kaygi uyandiran olguyu ussallastirma:
Cocugumuzun atesi ciktigi zaman ''kaygilaniriz.'' Bir yandan da cocuklarin atesinin cabuk ciktigini, hemen telaslanacak bir sey olmadigini biliriz, ama ''kaygilanmaktan kendimizi alamayiz.'' Bu kaygiyi ussallastirarak (akla uygun duruma getirerek), cocugumuzun atesinin yukselmesinin cok kotu bir hastaligin isareti olabilecegini soyler, telasimiza hakli bir gerekce buluruz.

Pek cok kaygimizi bu bicimde ussallastirarak ''kaygimizin bizde yaratacagi sikintiyi hakli kilmaya'' calisiriz.

2. Kayginin varligini inkar etmek:
Insanlar kendilerinde kaygi uyandiran herhangi bir seyi ''inkar ederek'' bu kaygidan kurtulmaya calisirlar. Isyerinde herkes icin var olan bir ''isten cikarilma'' riskinin uyandirdigi kaygiyi, kisi ''benim icin hicbir sey yok'' diye inkar ederek uzaklastirir. Bu bicimde ''inkar ederek kurtulmaya calistigimiz'' pek cok kaygimiz vardir. Insanlar kimi zaman cok yakinlarindaki bir tehlikeyi bile ''gormeyi inkar ederek'' kurtulmaya calisirlar. Alman demokratlari da ''fasizm tehlikesini gormezden gelerek'' kendilerini rahatlatmak istemisler, ancak fasizm gelince kendilerini kurtaramamislardir.

Burada dikkati ceken bir nokta da, tehlikenin yarattigi kaygi ne denli yuksekse inkar da o denli siddetli olmaktadir.

3. Kaygiyi uyusturma yollari:
Bu yollarin basinda en cok bilinen ''alkol kullanma'', ''uyusturucu kullanma'' gelir. Dunyada giderek artan alkol ve uyusturucu kullanimi ''kaygiyi uyusturma'' ile dogrudan baglantilidir. Ancak uyusturma yollari sadece bunlar degildir.

''Ise asiri duskunluk'' de kaygiyi uyusturmanin cok uygulanan bir yoludur. Cumartesi pazar gunleri de calismak, yaz tatili yapmamak, ise asiri duskunluk, kaygiyi uyusturmanin hem de yuksek odullu bir yoludur.

Normal disi uyku uyumak da kaygiyi uyusturmanin bir yoludur. Burada dikkati ceken, cok uyudugu halde kisinin kendisini dinlenmis hissetmemesidir.

Cinsel edimler de kaygiyi uyusturmanin bir yolu olarak kullanilir. Asiri cinsellige duskunluk, rastgele cinsel iliskiler, buna karsin doyumsuzlugu engelleyememek, sinirlilik, bu tutumun kaygidan kurtulmayla ilgili oldugunu ortaya koyar.

4. Kaygi uyandiran her seyden kacinmak:
Toplumda bu konunun sik gorulen ornekleri ''Bende bir sey bulurlar'' kaygisiyla gerektigi halde doktora gidememek, dis hekiminden kacinmaktir. Pek cok insan yapmasi gereken isleri, duydugu kaygi nedeniyle yapamaz duruma gelmektedir.